ଏକ ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ (Private Limited Company) ହେଉଛି ଭାରତରେ କମ୍ପାନୀ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୩ (Companies Act, 2013) ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଏକ ସାମୂହିକ ବ୍ୟବସାୟ ସଂରଚନା। ଏହା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନଗତ ସତ୍ତା (Separate Legal Entity) ଅଟେ, ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ଅଧିକାର ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି।
ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ସୀମିତ ଦାୟିତ୍ୱ (Limited Liability): କମ୍ପାନୀର ଋଣ ପାଇଁ ଅଂଶଧନଧାରୀମାନଙ୍କର (Shareholders) ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାୟୀ ନୁହେଁ।
- ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନଗତ ସତ୍ତା: କମ୍ପାନୀର ମାଲିକ (ଅଂଶଧନଧାରୀ) ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ଠାରୁ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପୃଥକ ଅଟେ।
- ଅନନ୍ତକାଳୀନ ଉତ୍ତରାଧିକାର (Perpetual Succession): କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ କିମ୍ବା ଅଂଶଧନଧାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଅବସର କମ୍ପାନୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ନାହିଁ।
- ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା: ଏଥିରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ୨ ଜଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ୨ ଜଣ ଅଂଶଧନଧାରୀ (ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଉଭୟ ହୋଇପାରନ୍ତି) ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ୨୦୦ ଜଣ ସଦସ୍ୟ (ଅଂଶଧନଧାରୀ) ରହିପାରିବେ।
- ଅଂଶଧନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ: ଏହାର ଅଂଶଧନ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଂଶଧନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଉପରେ କିଛି କଟକଣା ଥାଏ।
ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀର ସୁବିଧା (Advantages):-
- ପୁଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହରେ ସହଜତା: ବ୍ୟାଙ୍କ, ଭେଞ୍ଚର କ୍ୟାପିଟାଲିଷ୍ଟ୍ (Venture Capitalists) ଏବଂ ଆଞ୍ଜେଲ ଇନଭେଷ୍ଟରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସହଜ ହୁଏ, କାରଣ ଏହା ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଆଇନଗତ ସଂରଚନା।
- ବିଶ୍ୱସନୀୟତା: ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନଗତ ସତ୍ତା ଏବଂ ସରକାରୀ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେତୁ ଏହାର ବ୍ୟବସାୟିକ ଛବି ଏବଂ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଅଧିକ ଥାଏ।
- ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷା: ସୀମିତ ଦାୟିତ୍ୱ ହେତୁ ବ୍ୟବସାୟ କ୍ଷତିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ଅଂଶଧନଧାରୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ।
- ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ (FDI): ଏହି ସଂରଚନାରେ ୧୦୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦେଶୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ (FDI) ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ।
ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀର ଅସୁବିଧା (Disadvantages):-
- ଅଧିକ ଅନୁପାଳନ ଭାର (High Compliance Burden): LLP ବା ଭାଗୀଦାରୀ ତୁଳନାରେ ଏଥିରେ ବାର୍ଷିକ ରିଟର୍ଣ୍ଣ, ଅଡିଟ୍, ଏବଂ ବୋର୍ଡ ବୈଠକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନଗତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକତା ଅଧିକ ଥାଏ।
- ଅଧିକ ଗଠନ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ: ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରର ଅନୁପାଳନ ଆବଶ୍ୟକତା ହେତୁ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରଫେସନାଲ୍ ଫି’ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ।
- ଅଂଶଧନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣରେ କଠିନତା: ଅନ୍ୟ ଅଂଶଧନଧାରୀମାନଙ୍କର ଅନୁମୋଦନ ଆବଶ୍ୟକ ହେତୁ ଅଂଶଧନଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ବିକ୍ରି କିମ୍ବା ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।
- ବିବରଣୀ ପ୍ରକାଶନ: କମ୍ପାନୀକୁ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ବିବରଣୀ ସରକାରୀ ପୋର୍ଟାଲରେ ଦାଖଲ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଯାହା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ (Transparency)।
କମ୍ପାନୀକୁ କିପରି ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବେ (Registration Process) :-
ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କର୍ପୋରେଟ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (MCA) ପୋର୍ଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନଲାଇନ୍ ରେ (ଫର୍ମ SPICe+ ବ୍ୟବହାର କରି) କରାଯାଏ ।
- DSC ଏବଂ DIN/DPIN ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ: ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଦସ୍ତଖତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (DSC) ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପରିଚୟ ସଂଖ୍ୟା (DIN) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।
- କମ୍ପାନୀ ନାମ ସଂରକ୍ଷଣ (RUN Form): MCA ପୋର୍ଟାଲରେ RUN (Reserve Unique Name) ଫର୍ମ ଦାଖଲ କରି କମ୍ପାନୀ ପାଇଁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ନାମ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।
- SPICe+ ଫର୍ମ ଦାଖଲ: ଏକୀକୃତ ଫର୍ମ SPICe+ (Simplified Proforma for Incorporating Company Electronically Plus) ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଫର୍ମରେ ସମାବେଶନ ବିବରଣୀ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ସୂଚନା, ପୁଞ୍ଜି ଢାଞ୍ଚା ସହିତ PAN, TAN ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ପଞ୍ଜୀକରଣ (ଯଥା: EPFO/ESIC) ପାଇଁ ଆବେଦନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
- e-MoA ଏବଂ e-AoA ଦାଖଲ: Memorandum of Association (MoA – ସ୍ମାରକପତ୍ର) ଏବଂ Articles of Association (AoA – ନିୟମାବଳୀ) ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଫର୍ମ (e-MoA ଓ e-AoA) ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ।
- ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର: ସମସ୍ତ ଫର୍ମ ଏବଂ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଯାଞ୍ଚ ହେବା ପରେ, କମ୍ପାନୀ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ (RoC) ସମାବେଶନ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (Certificate of Incorporation – COI) ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ ପରିଚୟ ସଂଖ୍ୟା (CIN) ଜାରି କରନ୍ତି, ଯାହା କମ୍ପାନୀର ଆଇନଗତ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
