ଭାଗୀଦାରୀ ସଂସ୍ଥା (Partnership Firm)
ଭାଗୀଦାରୀ ହେଉଛି ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ସମ୍ପର୍କ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ବ୍ୟବସାୟ ଚଳାଇବାକୁ ଏବଂ ଏହାର ଲାଭ ଓ କ୍ଷତିକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁପାତରେ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥା’ନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭାଗୀଦାର (Partners) କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସମୂହ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥା (Firm) କୁହାଯାଏ। ଭାରତରେ, ଭାଗୀଦାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ଭାଗୀଦାରୀ ଅଧିନିୟମ, ୧୯୩୨ (Indian Partnership Act, 1932) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ।
ଭାଗୀଦାରୀର ମୂଳଦୁଆ ହେଉଛି ଏକ ଭାଗୀଦାରୀ ରାଜିନାମା (Partnership Deed), ଯାହା ସମସ୍ତ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ, ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ, ଲାଭ-କ୍ଷତି ବଣ୍ଟନ ଅନୁପାତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥାଏ।
ସୁବିଧା (Advantages) :-
- ଗଠନ କରିବା ବହୁତ ସହଜ: କମ୍ପାନୀ ତୁଳନାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଏବଂ ବନ୍ଦ କରିବାରେ ବହୁତ କମ୍ ଆଇନଗତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକତା ଆବଶ୍ୟକ।
- ସମ୍ବଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ କରିବା : ଏକାଧିକ ଭାଗୀଦାର ମିଶି ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି, ଦକ୍ଷତା, ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆଣିପାରନ୍ତି, ଯାହା ଉନ୍ନତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
- କ୍ଷତି ବାଣ୍ଟିହେବା: ବ୍ୟବସାୟିକ ବିପଦ ଅନେକ ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟାଯାଏ, ଯାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ଚାପ ହ୍ରାସ କରେ।
- ଦ୍ରୁତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା : କମ୍ ଆଇନଗତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଥିବାରୁ, ଭାଗୀଦାରମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରନ୍ତି।
ଅସୁବିଧା (Disadvantages):-
- ଅସୀମ ଦାୟିତ୍ୱ (Unlimited Liability): ଏହା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା। ସଂସ୍ଥାର ଋଣ ପାଇଁ ଭାଗୀଦାରମାନେ ଯୁଗ୍ମ ଏବଂ ପୃଥକ ଭାବରେ ଦାୟୀ। ଯଦି ବ୍ୟବସାୟର ସମ୍ପତ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଭାଗୀଦାରମାନଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।
- ସନ୍ଦେହର ସମ୍ଭାବନା: କ୍ଷମତା ବଣ୍ଟନ ହେତୁ କାର୍ଯ୍ୟନୀତି କିମ୍ବା ଲାଭ ବଣ୍ଟନ ବିଷୟରେ ଭାଗୀଦାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଓ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।
- ସୀମିତ ସମୟପାଇଁ ହେଇପାରେ: କୌଣସି ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଅବସର କିମ୍ବା ଦେବାଳିଆ ହେବା ଉପରେ ସାଧାରଣତଃ ଭାଗୀଦାରୀ ସମାପ୍ତ ହୋଇପାରେ।
- ସୀମିତ ପୁଞ୍ଜି: ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟା ସୀମିତ ଥିବାରୁ (ସାଧାରଣତଃ ୫୦), ଏକ କମ୍ପାନୀ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରିବାର କ୍ଷମତା ସୀମିତ ଥାଏ।
ଭାଗୀଦାରୀ ସଂସ୍ଥାକୁ କିପରି ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବେ (Registration Process):-
ଭାରତରେ ଭାଗୀଦାରୀ ସଂସ୍ଥାର ପଞ୍ଜୀକରଣ ଇଚ୍ଛାଧୀନ (Optional) ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହା କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ କାରଣ ପଞ୍ଜୀକରଣ ହେଲେ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ଏହାର ଭାଗୀଦାରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଚୁକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର ଲାଗୁ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାଗୀଦାର ବା ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ:
- ଏକ ନାମ ଚୟନ କରନ୍ତୁ: ସଂସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ ନାମ ବାଛନ୍ତୁ।
- ଭାଗୀଦାରୀ ରାଜିନାମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ: ଏକ ନ୍ୟାୟିକ ଷ୍ଟାମ୍ପ କାଗଜ ଉପରେ ଲିଖିତ ଚୁକ୍ତିନାମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦସ୍ତଖତ କରାଇ ନୋଟାରୀ କରନ୍ତୁ।
- ଆବେଦନ: ସମସ୍ତ ଭାଗୀଦାର କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦସ୍ତଖତ ହୋଇଥିବା ଆବେଦନ ଫର୍ମକୁ ସଂସ୍ଥାର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ସ୍ଥଳ ଥିବା ରାଜ୍ୟର ଫାର୍ମର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର (Registrar of Firms ) ଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ।
- ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଏବଂ ଫି‘ ଦାଖଲ: ଆବେଦନ ସହିତ ଭାଗୀଦାରୀ ରାଜିନାମା, ସମସ୍ତ ବିବରଣୀର ସଠିକତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଥିବା ଏକ ଶପଥପାଠ (Affidavit), ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାଗୀଦାର ଓ ସଂସ୍ଥାର ପଞ୍ଜୀକୃତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ପରିଚୟ ଓ ଠିକଣା ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ।
- ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଗ୍ରହଣ: ସବୁ ଠିକଭାବେ ଦେଖିବା ପରେ, ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ ଅଫ୍ ଫାର୍ମସ୍ ରେଜିଷ୍ଟରରେ ଏଣ୍ଟ୍ରି ରେକର୍ଡ କରିବେ ଏବଂ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (Certificate of Registration) ପ୍ରଦାନ କରିବେ।
