ଜଣେ ସଦସ୍ୟ (ଅଂଶଧନଧାରୀ) କମ୍ପାନୀ ବା One Person Company (OPC)

ଜଣେ ସଦସ୍ୟ (ଅଂଶଧନଧାରୀ) କମ୍ପାନୀ ବା One Person Company (OPC) କ‘ଣ?:-

ଏକକ ବ୍ୟକ୍ତି କମ୍ପାନୀ One Person Company (OPC) ହେଉଛି ଭାରତରେ କମ୍ପାନୀ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୩ (Companies Act, 2013) ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଚଳିତ ଏକ ନୂତନ ବ୍ୟବସାୟିକ ଢାଞ୍ଚା। ଏହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କୁ କମ୍ପାନୀ ଫର୍ମାଟ୍ ଅଧୀନରେ ବ୍ୟବସାୟ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାକୀ ଏକ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରୁନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ OPC ଆସିବା ପରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି।

OPC ଏକ ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ (Private Limited Company) ର ସମସ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ବହନ କରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ମାତ୍ର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ (ଅଂଶଧନଧାରୀ) ଥା’ନ୍ତି, ଯିଏ ଏହାର ସମସ୍ତ ଅଂଶଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

OPC ର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:-

• ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନଗତ ସତ୍ତା (Separate Legal Entity): କମ୍ପାନୀ ତା’ର ମାଲିକଙ୍କ ଠାରୁ ପୃଥକ ଅଟେ।
• ସୀମିତ ଦାୟିତ୍ୱ (Limited Liability): କମ୍ପାନୀର ଋଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାୟୀ ନୁହେଁ।
• ଜଣେ ମାତ୍ର ସଦସ୍ୟ: ଏଥିରେ କେବଳ ଜଣେ ଅଂଶଧନଧାରୀ ଏବଂ ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଉଭୟ ହୋଇପାରନ୍ତି) ରୁହନ୍ତି।
• ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତି (Nominee): OPC ସ୍ଥାପନ ସମୟରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷମତା ସମୟରେ କମ୍ପାନୀର ଅଂଶଧନ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।

OPCର ସୁବିଧା (Advantages) :-

• ଏକକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Single Control): ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ ଥା’ନ୍ତି, ଫଳରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ରୁତ ହୁଏ।
• ସୀମିତ ଦାୟିତ୍ୱର ସୁରକ୍ଷା: ଏକକ ମାଲିକାନା (Sole Proprietorship) ତୁଳନାରେ ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ।
• ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା: ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ ବା ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ OPC ଏକକ ମାଲିକାନା ବା ଅପଞ୍ଜୀକୃତ ଭାଗୀଦାରୀ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଅଟେ।
• କମ୍ ଅନୁପାଳନ ଭାର: ଅନ୍ୟ ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ ତୁଳନାରେ OPC ପାଇଁ ଆଇନଗତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକତା ଏବଂ ଅନୁପାଳନ (Compliance) କିଛି ମାତ୍ରାରେ କମ୍ ଥାଏ।

OPCର ଅସୁବିଧା (Disadvantages) :-

• ସୀମିତ ପରିସର: OPC ବ୍ୟବସାୟ ଋଣ ବା ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଂଶଧନ ଜାରି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
• ଜଣକ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ OPC: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ OPC ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିବେ। ଯଦି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି OPC ର ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ୧୮୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ OPC ରୁ ବାହାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
• ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଯଦି OPC ର ପଇଠ ହୋଇଥିବା ପୁଞ୍ଜି (Paid-up Capital) ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରେ କିମ୍ବା ଏହାର ହାରାହାରି ବାର୍ଷିକ କାରବାର (Annual Turnover) କ୍ରମାଗତ ତିନି ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ୨ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତେବେ ଏହାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ କିମ୍ବା ସାର୍ବଜନିକ କମ୍ପାନୀକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
• କଷ୍ଟକର ପରିବର୍ତ୍ତନ (Conversion): ସମାବେଶନର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ OPC ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କମ୍ପାନୀରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ (ଉପରୋକ୍ତ ସୀମା ବ୍ୟତିତ)

OPC କୁ କିପରି ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବେ (Registration Process):-

OPC ର ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଘରୋଇ ସୀମିତ କମ୍ପାନୀ ପରି ସମାନ ଏବଂ MCA ପୋର୍ଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଏ (ଫର୍ମ SPICe+ ବ୍ୟବହାର କରି):

1. DSC ଏବଂ DIN ଦରକାର : ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଦସ୍ତଖତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (DSC) ଆବଶ୍ୟକ। OPC ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପରିଚୟ ସଂଖ୍ୟା (DIN) ଆବଶ୍ୟକ।
2. ନାମ ସଂରକ୍ଷଣ: MCA ପୋର୍ଟାଲରେ RUN ଫର୍ମ ଦାଖଲ କରି “OPC Private Limited” ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏକ ନାମ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।
3. SPICe+ ଫର୍ମ ଦାଖଲ: ନାମ ଅନୁମୋଦିତ ହେବା ପରେ, SPICe+ ଫର୍ମ ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ କମ୍ପାନୀର ସମାବେଶନ ବିବରଣୀ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ସୂଚନା, ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହମତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ପଞ୍ଜୀକରଣ (PAN, TAN, EPFO/ESIC) ପାଇଁ ଆବେଦନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
4. MoA, AoA ଏବଂ ନାମାଙ୍କନ ଫର୍ମ ଦାଖଲ: Memorandum of Association (MoA), Articles of Association (AoA) ଏବଂ ନାମାଙ୍କିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହମତି ସହିତ Form INC-3 (ନାମାଙ୍କନ) ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭାବରେ ଦାଖଲ କରାଯାଏ।
5. ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର: ସମସ୍ତ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଯାଞ୍ଚ ହେବା ପରେ, କମ୍ପାନୀ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ (RoC) ସମାବେଶନ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (COI) ଜାରି କରନ୍ତି।