ଏକକ ମାଲିକାନା ହେଉଛି ବ୍ୟବସାୟର ସବୁଠାରୁ ସରଳ ଆଇନଗତ ସଂରଚନା। ଏହାକୁ ଜଣେ ମାତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ଏବଂ ମାଲିକାନା କରନ୍ତି। ଏହି ସଂରଚନାରେ ଆଇନଗତ ଭାବେ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ମାଲିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପୃଥକତା ନଥାଏ। ଏହି ବ୍ୟବସାୟ ସଂରଚନାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଟିଏ ବିପଦ ହେଉଛି ଅସୀମ ଦାୟିତ୍ୱ (Unlimited Liability)। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବ୍ୟବସାୟର ଋଣ ବା କୌଣସି ଆଇନଗତ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି (ଯେପରିକି ଘର ବା ଜମି) ଦାୟୀ ହୋଇଥାଏ। କର ବ୍ୟବସ୍ଥା (Taxation) ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ଏହା ପାସ୍–ଥ୍ରୁ ଟ୍ୟାକ୍ସେସନ୍ (Pass-Through Taxation) ଅନୁସରଣ କରେ। ଏଥିରେ ବ୍ୟବସାୟର ଆୟ ଅଲଗା ଭାବେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ହୁଏ ନାହିଁ, ବରଂ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆୟରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ ଏବଂ ସେହି ଅନୁସାରେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସୁବିଧା (Advantages) :_
- ସରଳ ଗଠନ: ଆରମ୍ଭ କରିବା ଏବଂ ବନ୍ଦ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ, ଅଳ୍ପ ଆଇନଗତ କାଗଜପତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ।
- ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ମାଲିକ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ୧୦୦% ଲାଭ ରଖନ୍ତି।
- କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ: ସ୍ଥାପନା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କମ୍ ଥାଏ।
ଅସୁବିଧା (Disadvantages)
- :-ଅସୀମ ଦାୟିତ୍ୱ: ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା। ଯଦି ବ୍ୟବସାୟ ଦେବାଳିଆ ହୁଏ, ମାଲିକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଦାୟୀ ରୁହନ୍ତି।
- ସୀମିତ ପାଣ୍ଠି: ପାଣ୍ଠି ବଢ଼ାଇବା ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଞ୍ଚୟ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଋଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
- ସୀମିତ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ: ମାଲିକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବା ଅକ୍ଷମତା ହେତୁ ବ୍ୟବସାୟ ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ।
କାହା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ (Required for Whom)?
- ଯେଉଁମାନେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କୌଶଳ ଆଧାରରେ କାମ କରନ୍ତି (ଯେପରିକି ଫ୍ରିଲାନ୍ସର, ଛୋଟ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀ, କିମ୍ବା ଘରୋଇ ଟ୍ୟୁଟର)।
- ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
- ଯେଉଁଠାରେ ବିପଦ (Risk) କମ୍ ଥାଏ।
କିପରି ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବେ (How to Register)?
ଭାରତରେ ଏକକ ମାଲିକାନା ପାଇଁ କୌଣସି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ (central registration) ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦ୍ୱାରା ଆଇନଗତ ମାନ୍ୟତା ପାଏ:
- ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ଖୋଲିବା: ବ୍ୟବସାୟର ନାମରେ ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ୍ ଖୋଲିବା।
- GST ପଞ୍ଜୀକରଣ: ଯଦି କାରବାର GST ସୀମା (Threshold) ଅତିକ୍ରମ କରେ।
- ଆଧାର ସହିତ ପ୍ୟାନ୍ (PAN) କାର୍ଡ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ PAN ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
- ଉଦ୍ୟମ ଆଧାର: ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ସରକାରୀ ପରିଚୟ ପାଇଁ (Micro, Small, and Medium Enterprises – MSME) ଅଧୀନରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ।
- ଏକକ ମାଲିକାନାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା :-
କ. ଆଇନଗତ ନାମ (Legal Name) :-
- ଏକକ ମାଲିକାନା ଏହାର ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
- ମାଲିକ ଏକ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟ ନାମ (Trade Name) ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
- ଆଇନଗତ କାଗଜପତ୍ରରେ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନାମ ଦିଆଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଖ. ପରିଚାଳନା କଠିନତା (Ease of Management):-
- ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ।
- କମ୍ପାନୀ (Corporation) ତୁଳନାରେ ଏଥିରେ ବୋର୍ଡ ମିଟିଂ ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନିଯୁକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
- ବାର୍ଷିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଫାଇଲିଂ (Statutory Filings)ର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ।
ଗ. ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ (Fund Raising):-
- ଏକକ ମାଲିକାନା କୌଣସି ଅଂଶଧନ (Shares) କିମ୍ବା ଡେବେଞ୍ଚର (Debentures) ଜାରି କରିପାରେ ନାହିଁ।
- ପାଣ୍ଠି ସାଧାରଣତଃ ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଋଣ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଞ୍ଚୟ, କିମ୍ବା ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ବ୍ୟବସାୟ ଋଣ ଆକାରରେ ଆସିଥାଏ।
ଘ. ପଞ୍ଜୀକରଣ (Formal Registration):-
- କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
- ବ୍ୟବସାୟର ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅନୁମତିପତ୍ର (Licenses) ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ:
- GST ପଞ୍ଜୀକରଣ (ଯଦି କାରବାର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରେ)।
- ଦୋକାନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଅଧିନିୟମ (Shop and Establishment Act) ଅଧୀନରେ ଲାଇସେନ୍ସ।
- ପେସାଗତ କର ପଞ୍ଜୀକରଣ (Professional Tax registration)।
ଙ. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆବଶ୍ୟକତା (Personal Requirement) :-
- ମାଲିକଙ୍କର କେବଳ ଏକ PAN କାର୍ଡ ଆବଶ୍ୟକ।
- ବ୍ୟବସାୟ କାରବାର ପାଇଁ ମାଲିକଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ୍ ଆବଶ୍ୟକ।
